Krótka historia rozwoju tradycyjnego budownictwa wiejskiego z terenu Pogórza Kaczawskiego.

Do XIV w. na terenie Pogórza Kaczawskiego (jak i całych Sudetów ) dominowała zabudowa o konstrukcji wieńcowej (zrębowej). Następnie z terenu Łużyc przywędrowała technika przysłupowa jako odciążenie ścian o wieńcowej (zrębowej) konstrukcji. Konstrukcja przysłupowa (ściana przy słupie) polega na posadowieniu dachu bądź pierwszego piętra budynku na systemie słupów opartych na cokole bądź dużych kamieniach. Wieńcowe ściany powstałe z nałożonych na siebie płazów (bierwion) połączonych ze sobą kołkami (dyblami) a w węgłach odpowiednimi łączeniami ciesielskimi osiadają na skutek skurczu drewna co powoduje deformacje i odchylenia od pionu i poziomu powodując z czasem deformacje wyższych kondygnacji. Osadzenie wyższych kondygnacji na słupach zapobiega deformacji dachu i piętra.

Jednocześnie wraz z osadnikami z zachodniej Europy (konstrukcja ta wykształciła się na zachód od Łaby i Soławy) przybywa na nasze tereny sposób budowy domów o konstrukcji słupowo-ryglowej. Ściany o konstrukcji słupowo-ryglowej zbudowane są z pionowych słupów, belki zamykającej słupy od góry zwanej oczepem, belki zamykającej słupy od dołu zwanej przyciesią (podwaliną), poziomych rygli przecinających słupy oraz mieczy bądź zastrzałów. Wszystkie te elementy łączone są za pomocą łącz ciesielskich (do przełomu XVIII i XIX wieku na nakładkę (na płetwę), a potem na czop). Przestrzenie (pola) pomiędzy elementami konstrukcyjnymi wypełniane są:

  • poprzez obrzucenie żerdek z obu stron masą glinianą z dodatkiem pociętej słomy, łętów, plew itp.*
  • murem o grubości ½ cegły.

Po wypełnieniu tynkuje się wypełnione pola i maluje.

Barwy biało-czarne w/w ścian stosuje się powszechnie od XIX w. Wcześniej zazwyczaj zamalowywano je na jednolity kolor (zwykle biały) imitując w ten sposób ścianę murowaną.

Od połowy XVIII wieku, a w zasadzie po przejęciu Śląska przez Prusy zaczęto budować piętrowe budynki konstrukcji mieszanej tj. przysłupowo-szachulcowe oraz zaczęto dobudowywać piętra do już istniejących parterowych chałup przysłupowych. Takie piętrowe budynki posiadały:

  • parter składający się ze zrębowej izby dziennej, murowanej przelotowej sieni i części gospodarczej i inwentarskiej
  • pierwsze piętro o ścianach słupowo-ryglowych, z dwoma lub trzema pomieszczeniami i górną sienią, oparte na słupach przysłupia
  • poddasze gdzie składowano siano i słomę

w zachodniej części Pogórza Kaczawskiego takie domy bardzo często posiadały galeryjkę (balkon) opartą na wysuniętych belkach stropowych sieni bądź legarach podłogi górnej kondygnacji w przypadku zasklepionej sieni.

Od 1870 roku coraz powszechniejsze staje się budowanie budynków murowanych. A starsze budynki drewniane powszechnie przebudowywuje się poprzez:

  • obmurowanie ścian wieńcowych bez usuwania słupów przysłupia
  • obmurowanie ścian wieńcowych z usunięciem słupów przysłupia
  • wymurowanie ścian z kamienia, cegły palonej lub suszonej zastępujących usunięte ściany wieńcowe i słupy przysłupia .

W następnych dekadach budynki drewniane coraz częściej zastępowane były przez konstrukcje murowane zazwyczaj bezpośrednio nawiązujące do bryły budynków drewnianych . Z czasem jednak zaczęły pojawiać się konstrukcje, nie nawiązujące do ludowego budownictwa Sudetów, często o podmiejskim charakterze.

Rok 1945 zupełnie przerwał wielowiekową tradycję lokalnego budownictwa. Najstarsze drewniane domy jako niefunkcjonalne rozbierano (często z inicjatywy władz) inne niszczały opustoszałe. Charakterystyczne detale i elementy często były usuwane bądź maskowane w związku z ich obcością czy obowiązującą modą (np.: tynkowanie ścian ryglowo-słupowych).

Nowe tysiąclecie przyniosło ponowne zainteresowanie tradycyjnym wiejskim budownictwem. Niestety nie jest to trend masowy. Poza nielicznymi przypadkami stare tradycyjne śląskie domostwa nadal popadają w ruinę bądź są przebudowywane zatracając swój swoisty regionalny charakter.

*W polskiej terminologii budowlanej przyjęło się ten pierwszy sposób nazywać szachulcem natomiast drugi pruskim murem. Tę zasadę zaburza poradnik pt.: „Budownictwo wykład popularny zasad konstrukcyj budowlanych dla budowniczych, majstrów, przedsiębiorców budowlanych i samouków” gdzie zamiennie stosuje się nazwę ściana ryglowa i szachulcowa, a tzw. pruski mur jest ścianą szachulcową wypełnioną cegłą.

Popularna wśród miejscowej ludności nazwa „mur pruski” jest używana powszechnie do określania ścian słupowo-ryglowych o wszystkich sposobach wypełnienia, ma zazwyczaj wydźwięk negatywny i jest postrzegana przez miłośników śląskiego budownictwa tradycyjnego jako „nieelegancka”. Natomiast wśród tych osób coraz częściej używa się nazwy szachulec do określenia wszystkich ścian słupowo-ryglowych nawet tech z polami wypełnionymi cegłą, omijając w ten sposób nieprzyjemny „pruski mur”.